Δευτέρα, 18 Ιανουαρίου 2016

Ο ξένος στο χώμα - Γουίλιαμ Φώκνερ



Σκορόφιδον, ερπετόν, είδος εδώδιμο και όχι αποικιακόν. Τουτέστιν, για μια ακόμη φορά, αντιλήφθηκα πως οι ευρωπαίοι συγγραφείς είναι πιο πολύ για τα γούστα μου, παρά οι συγγραφείς, οι προερχόμενοι από την άλλη όχθη του Ατλαντικού και δη οι Αμερικάνοι. Δεν πάει να είναι νομπελίστες, τσελίστες, μπασίστες και ότι άλλο τελειώνει σε –ίστες.
Ο Φώκνερ, από τους περισσότερους γνώστες τους είδους (αυτούς που πηγαίνουν βόλτα με την κουλτούρα αγκαλιά), θεωρείται ένας από τους κορυφαίους Αμερικάνους λογοτέχνες (για να μην πω ο κορυφαίος). Άκρως ‘προχώ’ για την εποχή του, με μια ιδιαίτερη συμπάθεια στα αντιρατσιστικά θέματα, ταρακούνησε τα νερά της εποχής του.
«Ο ξένος στο χώμα» δημοσιεύθηκε το 1948, ένα χρόνο πριν από τη βράβευση του συγγραφέα με το Νόμπελ λογοτεχνίας και αποτελεί το δυναμικό come back του Φώκνερ μετά από μια σειρά βιβλίων που δεν λατρεύτηκε ούτε από κριτικούς ούτε από αναγνώστες. Στη γνωστή φανταστική κομητεία της Γιοκνατάουφα, ο μαύρος Λούκας Μποσάν κατηγορείται για το φόνο του λευκού Βίνσον Γκάουρι. Ένας μαύρος διαφορετικός από τους υπόλοιπους που επιμένει να ζει και να συμπεριφέρεται σαν λευκός στον αμερικάνικο Νότο όπου οι αντιθέσεις λευκών – μαύρων καλά κρατούν. Κι ενώ το λιντσάρισμα θεωρείται όχι απλώς σίγουρον, αλλά και πρέπον, από τη μεγάλη πλειοψηφία των λευκών κατοίκων, δυο έφηβοι (ένας λευκός κι ένας μαύρος) και μια γριά ξεχασμένων Μαΐων, δεν μασούν τίποτα και μέσα στη μαύρη νύχτα, αποφασίζουν να ξεθάψουν το δολοφονημένο για ν’αποδείξουν πως δεν σκοτώθηκε από το βόλι του Λούκας. Και ω! του θαύματος, βρίσκονται μπροστά σε ένα πτώμα μεν, άγνωστο δε. Και λογικά, αρχίζει η αγωνία, το μυστήριο, ‘τι γυρεύει αυτό το πτώμα στον τάφο αλλουνού;’, ‘πού είναι το πτώμα το αρχικό;’, ‘ποιος εν τέλει σκότωσε το Βίνσον;’…
Το βιβλίο όμως δεν προχωράει γοργά, όπως θα έπρεπε να ‘πορπατάει’ ένα βιβλίο αστυνομικό αγωνίας ή μυστηρίου… Οι προτάσεις του Φώκνερ είναι ατελείωτες… Ξεκινάει και απορώ αν ξέρει και ο ίδιος που θα σταματήσει. Τις περισσότερες φορές ασύνδετες, πηδάει από το ένα στο άλλο δίχως ένα αναφορικό, δίχως ένα σημείο στίξης. Και μπορεί για τους μυημένους, αυτό να θεωρείται δείγμα μοντερνισμού και νεωτερικότητας στη γραφή, προσωπικά όμως πρόταση 3 πυκνογραμμένων σελίδων που δεν σταματάει πουθενά και περιέχει και 14 διαφορετικά μηνύματα, με συγχωρείτε αλλά ‘ευχαριστώ, δεν θα πάρω’. Θα κάνω και μια ρηξικέλευθη σκέψη… Ο συγγραφέας ως γνωστόν υπέφερε από αλκοολισμό, οπότε δεν μου κάνει διόλου εντύπωση όταν το κεφάλι του γύριζε από το πιοτό κι έβλεπε τον κόσμο αλλιώς, να γύριζε και η έμπνευση του και να πήγαινε Νέα Υόρκη – Ουάσιγκτον μέσω Τιμπουκτού. Αυτό φυσικά που πρέπει να ομολογήσω, είναι πως σε μια απέλπιδα προσπάθειά μου για να μη χαθώ, διάβασα το κείμενο φωναχτά, τότε όλα τα νοήματα ήταν πολύ πιο ευκολονόητα και η ‘ποίηση’ και η τονικότητα της γραφής πολύ έντονη. Και ξαφνικά, μου ήρθε η θεία επιφώτησις: «βρε τελικά μήπως ο Φώκνερ δεν τα έγραφε αλλά τα υπαγόρευε;;;» Γιατί αν τα υπαγόρευε μια χαρά νόημα βγάζουν όλα… Έλα όμως, που δεν μπορείς να διαβάσεις ολόκληρο βιβλίο φωναχτά…
Το βρήκα λοιπόν αργό και κουραστικό… αφάνταστα κουραστικό σε βαθμό ημικρανίας… Σαφώς και υπάρχουν κομμάτια καλά, το χάσμα λευκών – μαύρων ορατό (αν και για μένα ακόμα και αυτό το θέμα αγγίζεται επιδερμικά), μια κοινωνία σε αποσύνθεση, οικογένειες σε ακόμα μεγαλύτερη αποσύνθεση, ένα τέλος απροσδόκητο [αλλά μάλλον σε κάποιο σημείο, έχασα το λόγο γιατί ήταν αυτός ο δολοφόνος, αλλά λυπάμαι δεν είχα το θάρρος (τελικά δεν είμαι και τόσο θαρραλέο φίδι) να γυρίσω ξανά πίσω και να διαβάσω ξανά και ξανά τα ίδια κομμάτια]… Την επόμενη ίσως φορά που θα έχω πιο έντονες μαζοχιστικές τάσεις…
Είπαμε δεν βαθμολογώ Νομπελίστες, αλλά από πότε κρατάω εγώ το λόγο μου;;;
6/10 για τον πονοκέφαλο που μου προσέφερε…
Υ.Γ. Είπα να σας βάλω μια πρόταση να γνωρίσετε κι εσείς τη γραφή του Φώκνερ για όσους δεν τη γνωρίζετε, αλλά σας λυπήθηκα. Κρίμα να σας ρίξω κατ’ευθείαν στα σκληρά!!! Για να λέω και την αλήθεια, σκέφτηκα και την αφεντομουτσουνάρα μου… Για να αντιγράψω μια πρόταση, τρεις ώρες θα με πάρει… αγκύλωση θα πάθουν τα δαχτυλάκια μου…

Ο ΞΕΝΟΣ ΣΤΟ ΧΩΜΑ
Γουίλιαμ Φώκνερ
Μετάφραση: Αύγουστος Κορτώ
Εκδόσεις Καστανιώτη, 2014
Σελίδες 272