Πέμπτη, 12 Μαΐου 2016

Τρυφερή είναι η νύχτα - Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ

Ως σκορόφιδον που σέβεται το λογοτεχνικό του υπόστρωμα, θα έπρεπε να εστιάσω στο μεγάλο αυτό μετρ της αμερικανικής λογοτεχνίας, στον best – sellerίστα του 20ου αιώνα, στο δημιουργό του «Υπέροχου Γκάτσμπυ», σε αυτόν που στο τελευταίο του έργο, στο «Τρυφερή είναι η νύχτα», έβγαλε όλο τον «πόνο» της χαμένης του γενιάς, της γενιάς του Μεσοπολέμου, όλο τον «πόνο» της προσωπικής του δύσκολης σχέσης με την ψυχασθενή γυναίκα του τη Ζέλντα, όλο τον «πόνο» του για το προσωπικό του πάθος, το αλκοόλ… Πόνοι και πάθη που πέρασε στους ήρωες του βιβλίου του, τον φέρελπι ψυχίατρο Ντικ Ντάιβερ, την πλούσια ‘ψυχασθενή’ γυναίκα του τη Νικόλ, τη νεαρή σταρλετίτσα του Χόλιγουντ τη Ρόζμαρι…
Επειδή όμως, ο καθένας παίρνει από κάθε βιβλίο, μόνο όσα κατά βάθος έχει ζήσει… το βιβλίο αυτό με ταξίδεψε ξανά στα μέρη όπου αλώνισα την τρυφηλή μου νεότητα…
Ως άλλος Ζάχος Χατζηφωτίου στα νιάτα του, άντε ας κάνω ένα σκόντο, ως άλλος Ζαμπούνης, βρέθηκα να σεργιανίζω ξανά σε μέρη κι εποχές που φαντάζουν εξωπραγματικά και μυθιστορηματικά, που ωστόσο όμως είναι η πραγματικότητα για κάποιους εστέτ μιας περασμένης εποχής όπως η αφεντιά μου.
Η ιστορία διαδραματίζεται αμέσως μετά το ‘Μεγάλο πόλεμο’ όπου οι ήρωες θέλουν ν’αφήσουν πίσω κάθε λογής απώλεια και να αναπληρώσουν με dolce vita τη ζωή που έχασαν ή που τρέμουν να μην χάσουν… Σε μια εποχή όπου το χρήμα, η αμερικάνικη νοοτροπία του “live fast” και η νέα μόδα των αέναων διακοπών αρχίζει ν’ανθίζει…
Ο Φιτζέραλντ περιγράφει παραστατικά και μελαγχολικά όλη τη νωχελική καθημερινότητα αυτής της πλούσιας γενιάς που βυθίζεται μέσα στη ‘μαστούρα’ του χρήματος. Απουσιάζουν εντελώς από το κάδρο οι πληβείοι όχι γιατί οι βασικοί ήρωες τους φθονούν απλώς γιατί αγνοούν την ύπαρξη τους …
Τρυφηλή λοιπόν η νεότης του σκορόφιδου και να ‘μαι πλέον να τα ζω όλα ξανά από την αρχή… Μπιρίμπα κάτω από μια σκιά στην Κυανή Ακτή, βόλτα αγκαζέ με νεαρές σταρλετίτσες στην Κρουαζέτ των Καννών, κοκτέιλ στο καζίνο του Μόντε Κάρλο, δείπνο στο Εξέλσιορ του Παρισιού, μια βόλτα γύρω από τη λίμνη της Ζυρίχης, μουσικό κονσέρτο στο Σάλτσμπουργκ, σκι στο Γκστάαντ, ακόμα και ‘τσιλιμπούρδισμα’ στο Beaulieu - sur - mer. Κι όλα αυτά πριν ο απλός λαός τα ανακαλύψει και γίνουμε εστέτ και λαουτζίκος ένα και το αυτό…
Όμως επειδή και οι καλύτερες οικογένειες έχουν τα προβληματάκια τους, οι σχέσεις δοκιμάζονται, ένα τρίο μαγειρεύεται στον αέρα, γονεϊκές αμαρτίες που σε κυνηγούν μια ζωή…
Σ’όλο το βιβλίο άνθρωποι πάνε κι έρχονται, μπαίνουν και βγαίνουν στην παρέα. Κάποια στιγμή έχασα το μπούσουλα με το ποιος είναι ποιος, η Μπέιμπι, η αδελφή της Νικόλ που στην αρχή είναι αρραβωνιασμένη και μετά δεν ξέρω πως εξαφανίστηκε ο αρραβωνιάρης, δυο παιδιά που ανάθεμα κι αν κατάλαβα γιατί έπρεπε να υπάρχουν και να ανακαλύπτω τελικά πως καμιά φορά (μόνο;) ο γιατρός είναι πιο άρρωστος από τον ασθενή… Για μένα η Νικόλ μια χαρά ήταν, ο Ντικ χρειαζόταν τον ψυχίατρό του…
Μια μετάφραση εξαιρετική που μας μπάζει σε όλο αυτό το παρακμιακό κλίμα και μαρτυρεί το λεξιλόγιο της εποχής που γράφτηκε το έργο (1934 εάν δεν με απατά η μνήμη μου)… Αξίζει να το διαβάσετε οι νέοι για να ανακαλύψετε λέξεις που κάποτε υπήρχαν στο καθημερινό λεξιλόγιο και τώρα μουχλιάζουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας, όπως πενιουάρ και κλάξον… Αχ! Αυτό το πενιουάρ μου θύμισε την αριστοκράτισσα γιαγιά μου!
Ο Φιτζέραλντ έδωσε διάφορες μορφές στο βιβλίο προτού καταλήξει τελικά στη γραμμική μορφή της ιστορίας. Ωστόσο, θα συμφωνήσω με το Χέμινγουεϊ πως εγώ προτιμούσα το ‘μπρος – πίσω’ για να υπάρχει κι ένα μίνι σασπένς. Τελικά το διάβασα και έτσι και γιουβέτσι…
Δεν είναι το κλασικό αριστούργημα που περιμένεις, (έτσι κι αλλιώς και οι κριτικές διίστανται…) είναι ένα όμως ένας πολύτιμος λίθος της παγκόσμιας λογοτεχνίας ιδίως αν καταφέρεις να μπεις στην εποχή στην οποία γράφτηκε…
Ένα 7/10 από μένα γιατί ήταν ένα μυθιστόρημα αργό (πιο αργό από την καθυστέρηση ορισμένες φορές) κι αυτό μου θύμισε πως η βραδύτητα είναι προσόν των γηρατειών και ουχί των νιάτων και ποιος θέλει να ‘δεχθεί πως ο χρόνος περνάει και από πάνω του’;

ΤΡΥΦΕΡΗ ΕΙΝΑΙ Η ΝΥΧΤΑ
ΦΡΑΝΣΙΣ ΣΚΟΤ ΦΙΤΖΕΡΑΛΝΤ
Μετάφραση: Μιχάλης Μακρόπουλος
Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2013
Σελίδες 476