Πέμπτη, 18 Αυγούστου 2016

Confiteor - Ζάουμε Καμπρέ


Confiteor, αγαπητοί μου… Jo confesso… Το ομολογώ από την πρώτη κιόλας σειρά. Confiteor λατινιστί σημαίνει, ομολογώ… ομολογία πίστεως και ομολογία λαθών και αμαρτιών… σαν εξομολόγηση ένα πράγμα (καμία σχέση με ελληνικές εξομολογήσεις…). Ομολογώ λοιπόν πως τούτο το βιβλίο ήταν ένα αριστούργημα, πάνω, κάτω και πλαγίως και όσο κι αν προσπαθούσα να βρω να το τσιμπήσω για να δηλώσω και την φύση του κακού που μου αποδίδουν, δεν τα κατάφερα.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Ως γνωστόν, τα φίδια είμαστε πλάσματα αναίσθητα και άμουσα. Τα σκορόφιδα ανήκουν στο πρώτο σκαλί της συνομοταξίας των ανεπίδεκτων μουσικής παιδείας, μίλια μακριά από τις πρώτες μας εξαδέλφες τις κόμπρες που αρέσκονται στη λικνιστή κίνηση - μουσική της πίπιζας. Ως γνήσιον σκορόφιδον, μισώ το βιολί και τον ήχο του. Ακούγοντας ακόμα και τον πιο βιρτουόζο βιολονίστα, τ’αυτιά μου κοκκινίζουν και ζητούν ωτοασπίδες. Φανταστείτε τώρα να διαβάζω ένα βιβλίο που αναφέρεται στην ιστορία ενός βιολιού. Κι όχι ενός οποιοδήποτε βιολιού. Ενός βιολιού με ονοματεπώνυμο. Καλά μόνο με όνομα. Βιάλ. Κατασκευασμένο στην Κρεμόνα από τον Λορέντζο Στοριόνι. Αν και όσες απόψεις – κριτικές κι αν διάβασα, μιλάνε πως το βιβλίο αναφέρεται στην ιστορία του Αντριά Αρντέβολ, για μένα είναι η ιστορία αυτού του υπέροχου βιολιού, του Βιάλ. Ο Αντριά δεν είναι παρά ένα πέρασμα από τη ζωή του βιολιού, κάποιος που μαγεύτηκε, επηρεάστηκε και έζησε γι’αυτό κι ενώ αυτός φεύγει για το επέκεινα, το βιολί ζει και βασιλεύει.
Ο Καμπρέ, μέσα από την γραπτή εξομολόγηση του βασικού του ήρωα, σε μια προσπάθεια να σώσει όχι την ανάμνηση της δικής του ζωής, αλλά τη ζωή της αγαπημένης του, της Εβραίας Σάρας, μας κάνει κοινωνούς όλων των σκοτεινών σημείων της ιστορίας της ευρωπαϊκής ηπείρου και μας φέρνει αντιμέτωπους με θέματα φιλοσοφικά για το απόλυτο Κακό (το Κ κεφαλαίο), για τη μισαλλοδοξία, για τη θρησκεία, για το ρατσισμό, για τις ενοχές, για τη συγχώρεση, για την γονεϊκή κληρονομιά, για… για… για…
Ο τύπος είναι μοναδικός. Σίγουρα ξέρει βελονάκι και κοπανέλι. Πλέκει περίτεχνα όλα τα είδη λόγου, τα πρόσωπα και τους χρόνους. Από το πρώτο πρόσωπο πάει στο τρίτο μέσα στην ίδια πρόταση. Από τον ενεστώτα στον αόριστο, από το τώρα της αφήγησης στο 1500 τόσο και μετά στο 1940 τόσο, μέσα στην ίδια παράγραφο. Από τη Βαρκελώνη του Φράνκο, στο Τύμπιγκεν της Γερμανίας του εξήντα και στην Ιερά Εξέταση του Τοκεμάδα μέσα στην ίδια σελίδα. Κι εσύ διαβάζεις το παράλογο και το βρίσκεις απόλυτα φυσιολογικό.
Ιστορίες εγκιβωτισμένες μέσα στο βασικό "πακέτο δώρου" της αφήγησης, ιστορίες που θα μπορούσε κάλλιστα η κάθε μία να γίνει ξεχωριστό βιβλίο. Η μουσική του βιολιού διάχυτη παντού και η διακειμενικότητα πανταχού παρούσα. Λατίνοι ποιητές, Ισπανοί θεολόγοι, Γερμανοί στοχαστές, Αμερικανοί γλωσσολόγοι, λογοτέχνες και φιλόσοφοι, παρελαύνουν μέσα στις σελίδες αυτού του opus magnum… (ε! επιβάλλεται ένα λατινικό στην προκειμένη…) Ένα βιβλίο με πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης…
Κι αν οι πολλοί είπαν πως είναι ένα βιβλίο για τη φύση του Κακού… εγώ το είδα κάπως αλλιώς… ένα βιβλίο για τις ενοχές που κουβαλάει η καταγωγή μας, ένα βιβλίο για τoν πιο καλό μας φίλο που είναι πάντα πρόθυμος να προδώσει για τη ματαιοδοξία και την υστεροφημία, ένα βιβλίο για τις εμμονές, ένα βιβλίο για την παιδικότητα που κρύβεται στον πιο λαμπρό εγκέφαλο (βλέπε τα παιδικά παιχνίδια του Αντριά, τον σερίφη Κάρσον και τον ινδιάνο Μαύρο Αετό που τον συντροφεύουν μέχρι τη μεγάλη του ηλικία)…
Δεν έχω τίποτα άλλο να πω… Θα σας δώσω συμβουλή κι ας σιχαίνομαι τις συμβουλές… Διαβάστε το! Ναι, είναι βιβλίο απαιτήσεων… Μην περιμένετε να πείτε «ήταν τόσο καταπληκτικό, που το τέλειωσα σε δυο μέρες!». Πρέπει να «στρώσετε τον κώλο σας κάτω» , με την καλή έννοια πάντως βεβαίως – βεβαίως. Όμως, όπως όλα τα μεγάλα έργα, είναι ένα βιβλίο με γραφή ρέουσα που μπορεί να διαβαστεί από όλους τους αναγνώστες που επιζητούν κάτι το διαφορετικό και το ποιοτικό.
Κι ενώ το βιβλίο είναι γεμάτο από περιστατικά που μπορεί να σας συγκινήσουν και να σας προβληματίσουν, προσωπικά, με  ‘πλήγωσε’ μια σκηνή αμελητέα, που δεν πιάνει ούτε δυο αράδες. Δάκρυσα, πικράθηκα, θύμωσα. Τη στιγμή που ο Αντριά έχει παραδοθεί στο Αλτσχάιμερ και η καθαρίστρια του κλέβει το ξύλινο μενταγιόν που φοράει μια ζωή, κοροϊδεύοντας τον. Ένα βιβλίο που ενώ δεν μιλάει καθόλου για Αλτσχάιμερ, δείχνει όλη τη φρίκη της αρρώστιας μέσα σε λίγες σελίδες… όλη την ντεκαντάνς που φέρνει μαζί της…
Ουφ! Θα μπορούσα να γράφω με τις ώρες… Ξέρω σας ζάλισα… Bye bye, να το διαβάσετε…
Α! να μην το ξεχάσω! Υπέροχη η δουλειά του μεταφραστή Ευρυβιάδη ΣοφούBravissimo!!!

Βαθμολογία: στα ουράνια κι ακόμα παραπάνω! (γιατί μην ξεχνάμε το βιβλίον είναι και υπαρξιακού περιεχομένου)

Υ.Γ. 1 Φανταστείτε, με έβαλε στον πειρασμό να ακούω βιολί ενώ το διάβαζα… Σύγκριο!!! Κι όμως άκουγα… Σας βάζω ένα απόσπασμα από το opus 100 του Σούμπερτ που αναφέρεται στο βιβλίο και το έπαιζαν οι δύο φίλοι με τα βιολιά τους ο Αντριά και ο Μπερνάτ (θα μπορούσαμε να τους πούμε και παιδιά – βιολιά!). Μόνο που εδώ παίζουν βιολί και βιολοντσέλο, νο πρόμπλεμ άι γκες…

Υ.Γ. 2 (μίνι σποϊλεράκι) Το μόνο φάουλ για μένα στο βιβλίο (όχι που δεν θα ‘βρισκα), είναι που δεν εξηγεί ο συγγραφέας γιατί ο Φέλιξ Αρντέβολ εγκατέλειψε την Ιταλίδα (sorry αλλά με τόσα ονόματα, μου διαφεύγει αυτή τη στιγμή), που τόσο πολύ ερωτεύτηκε. Το ό,τι έμεινε έγκυος, δεν μου το κόλλησε καλά… τόση θρησκευτική παιδεία πήρε… Ήθελα να ξερα… En tout cas… Nobody’s perfect!

Υ.Γ. 3 Βρε παιδιά του εκδοτικού… Τις υποσημειώσεις, please, μην τις βάζετε στο τέλος… Βάλτε τες κάτω από κάθε σελίδα… Αυτό το μπρος – πίσω γυμνάζει τα γεμάτα αρθριτικά δάχτυλά μας…

Υ.Γ. 4 Έσκασα μέχρι να μάθω τι εστί πορό (porron ισπανιστί)… Περίεργον σκεύος από το οποίο πίνεις το κρασάκι σου και οι οινογνώστες ούτε που να το δουν στα μάτια τους… αντιθέτως, η Σάρα το τιμούσε δεόντως… στο επόμενο μου ταξιδάκι στη Βαρκελώνη, θα το αναζητήσω… άραγε σάγκρια επιτρέπεται;;;

CONFITEOR
Jaume Cabre
Μετάφραση: Ευρυβιάδης Σοφός
Εκδόσεις Πόλις, 2016

Σελίδες 736 (βιβλίο τούβλον αλλά μην το φοβηθείτε…)