Τρίτη, 31 Μαΐου 2016

Το μονοπάτι για τα βάθη του βορρά - Ρίτσαρντ Φλάναγκαν



Έχω χάσει τον μπούσουλα μ’αυτό το βιβλίο. Έχω χάσει τα λόγια μου, έχω δαγκώσει τη γλώσσα μου, έχω ζαρώσει στη γωνιά μου και λέω «μάγκα μου, να ένα βιβλίο που θα στοιχειώνει τα όνειρά σου για μια ζωή».
ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟ! Ναι είχε καιρό να με συγκλονίσει έτσι βιβλίο σύγχρονης λογοτεχνίας κι έχω χάσει τα λόγια μου γιατί ό,τι κι αν πω θα είναι λίγο. Σε κάτι τέτοιες φάσεις, πιστεύω πως καμιά φορά έχουν δίκιο και οι δόλιοι κριτικοί και οι επιτροπές των βραβείων. Βραβευμένο με το Booker του 2014, απορώ ειλικρινά γιατί δεν έκανε πάταγο στα ελληνικά εκδοτικά δεδομένα. Τώρα θα μου πεις τι περιμένεις από ένα λαό που για έχει για Υπουργό Παιδείας άνθρωπο δίχως πτυχίο. Τόσα κυκλοφορούσαν στην πιάτσα, χάθηκε να πληρώσει το κατιτίς του να το κορνιζάρει πάνω από το γραφείο του;
Ο συγγραφεύς είναι Αυστραλός και στο βιβλίο του ξεδιπλώνει μια πτυχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που σ’εμάς τους Έλληνες δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή, μια κι εμείς εκείνη την εποχή πολεμούσαμε με Ιταλογερμανούς και ουχί με Γιαπωνέζους. Του ήρθε λοιπόν του αυτοκράτορα να φτιάξει μια σιδηροδρομική γραμμή που θα περνούσε μέσα από τη ζούγκλα σε χρόνο ρεκόρ για να κερδίσει η Ιαπωνία τον πόλεμο. Δεν χρειάστηκε να σκεφτεί εργατικές νομοθεσίες, ΙΚΑ σύκα και τα λοιπά… Βρήκε άφθονο εργατικό δυναμικό από τους Αιχμαλώτους Πολέμου, οι οποίοι δεν θεωρούνταν άνθρωποι, αφού δεν είχαν αυτοκτονήσει για λόγους τιμής.
Βασικός ήρωας ο χειρουργός και συνταγματάρχης Ντορίγκο Έβανς που βρίσκεται στη δημιουργία της Γραμμής (που γίνεται χειρότερη κι από το γιοφύρι της Άρτας). Σκληρές κι απάνθρωπες σκηνές, εικόνες τόσο ζωντανές, απίστευτα κινηματογραφικές… Και μέσα στη φρίκη του πολέμου, μικρές ανθρώπινες στιγμές: η μπάλα ρυζιού που μοιράζεται, το σιωπητήριο από τη χαλασμένη σάλπιγγα… Και μόνο ο έρωτας, ή η ανάμνηση του έρωτα για να κρατήσει τον Ντορίγκο στη ζωή.
Και μέσα σ’αυτό το τόσο σκληρό βιβλίο, μέσα σ’αυτές τις απίστευτες σκηνές φρίκης, η λογοτεχνία συντροφεύει τους ήρωες, ηρεμεί για λίγο τα πάθη τους: Όμηρος, Σαίξπηρ και πολλοί άγγλοι βικτωριανοί συγγραφείς που δεν τους γνωρίζει η αφεντιά μου… και φυσικά χαϊκού ή χαϊμπού, τα μικρά γιαπωνέζικα ποιήματα…
Ένα βιβλίο που ο χωροχρόνος χάνεται… δεν υπάρχει γραμμική ροή στα γεγονότα… δεν υπάρχει ροή γενικά… τη μια βρίσκεσαι εδώ, την άλλη βρίσκεσαι εκεί, τα πρόσωπα μπερδεύονται, ένα μπρος – πίσω συνεχόμενο, ποιος είναι καλός και ποιος κακός τελικά, ποιος γίνεται ήρωας και άλλοι φιλοσοφικοί στοχασμοί.
Χαράχτηκαν στο μνημονικό μου πολλές σκηνές, μια αληθινά ξεριζωμένη καρδιά που χτυπάει ακόμα πάνω σε μια ζυγαριά, ένα σπαθί που κόβει όμορφους λαιμούς, ένας ξυλοδαρμός κι ένα πτώμα σ’ένα λάκκο με σκατά…
Ο πατέρας του συγγραφέα γνώρισε τη φρίκη της Γραμμής, ήταν από αυτούς που βρέθηκαν εκεί, οπότε αντιλαμβάνεστε πως υποσυνείδητα έχει βάλει κάτι από τη φρίκη του γονιού του..
ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟ, ΦΡΙΚΙΑΣΤΙΚΟ, ΑΝΑΤΡΙΧΙΑΣΤΙΚΟ, ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΚΟ…
Ετοιμαστείτε για σκληρές σκηνές και αρκετή δόση μελαγχολίας… Εάν δεν είστε σε mood, αφήστε το για κάποια άλλη στιγμή αλλά μην αφήσετε αυτή την στιγμή να πάει χαμένη…
Κλείνω με τη φράση ενός βαριά άρρωστου που τον θεωρούν πεθαμένο: «Συγγνώμη γιατρέ. Όχι αυτό το πρωί. Δε θα σε απογοητεύσω».
Τι βαθμολογία να βάλει κανείς πέρα από ένα 10 με τόνο.
Υ.Γ. Θ’αργήσω να συνέλθω…

ΤΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ ΓΙΑ ΤΑ ΒΑΘΗ ΤΟΥ  ΒΟΡΡΑ
Ρίτσαρντ Φλάναγκαν
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2015
Σελίδες 488



Τρίτη, 24 Μαΐου 2016

Θεοφανώ - Κώστας Κυριαζής


Τι να την κάνει κανείς τη φαντασία όταν υπάρχει η βυζαντινή πραγματικότης; Βυζάντιιο αγάπες μου, Βυζάντιο! Τα έχει όλα και συμφέρει…
  • και έρωτα
  • και κέρατο
  • και ίντριγκα
  • και φόνους
  • και δηλητήρια
  • και ευνούχους
  • και πολέμους
  • και ξεκοιλιάσματα
  • και αίματα
  • και εκκλησία
  • και οικογενειακά δράματα…
Όλα σε ένα ρε παιδί μου και δεν μπορείς να αναφωνήσεις «τι ήπιε πάλι ο συγγραφέας και τα γράφει όλα τούτα» γιατί είναι ιστορικά τεκμηριωμένα, είναι αλήθειες αδιαμφισβήτητες και είμαστε και απόγονοι τους (λέμε τώρα… εντάξει μπορεί να μην είμαι αυτοκρατορικός απόγονος αλλά ένας απόγονος Κηρουλάριου, ενός Κατεπάνω ή έστω ενός Τουρματζή;)
Η «Θεοφανώ» είναι ένα ατόφιο ιστορικό μυθιστόρημα όπου κανένα πρόσωπο δεν είναι επινόηση του συγγραφέα. Σύζυγος δύο αυτοκρατόρων (του Ρωμανού Β’ και του Νικηφόρου Φωκά), μητέρα επίσης δύο αυτοκρατόρων (του Βασίλειου του Βουλγαροκτόνου και του Κωνσταντίνου Η’), ερωμένη ακόμα ενός αυτοκράτορα (του Ιωάννη του Τσιμισκή) και φόνισσα τριών αυτοκρατόρων (μαντέψτε…) και στη συνέχεια μοναχή παρά τη θέλησή της…
Αν και η Βυζαντινή ιστορία ποτέ δεν με μάγεψε με τόσο φονικό, παπαδαριό και συνωμοσία, τελικά ο Κυριαζής κατάφερε να με μπάσει για τα καλά στο Ιερό Παλάτιο της Βασιλεύουσας, να καταλάβω το αυστηρό τυπικό και τους περίεργους τίτλους που όλοι κουβαλούσαν και να μάθω εν τέλει και λίγη σκοτεινή ιστορία…
Δεν μπορώ να πω τίποτα για την πλοκή (αφού είναι πέρα για πέρα αληθινή), η έρευνα που έχει κάνει ο συγγραφέας είναι απίστευτη, ο λόγος του μεστός και κατανοητός χωρίς να χάνεται στους δαίδαλους της βυζαντινής γραφειοκρατίας και όσοι λατρεύουν το ιστορικό μυθιστόρημα (επιμένω όσοι λατρεύουν το ιστορικό μυθιστόρημα), θα το αγαπήσουν.
Το βιβλίο το είχα δει σε θεατρική προσαρμογή στο πολύ μα πάρα πολύ μακρινό παρελθόν σε κάποια κρατική θεατρική σκηνή κι επίσης το είχα αγαπήσει πολύ. Τι παιδεύονται οι σεναριογράφοι μας στην τηλεόραση; Πάρε εδώ μια Θεοφανώ και καλύπτεις όλα τα γούστα… (μέχρι και hard core μπορείς να το κάνεις… τι «50 αποχρώσεις του Γκρι» και κουραφέξαλα… έχουμε εμείς τη δικιά μας…)
Βαθμολογία: 8,5/10 (γιατί εντάξει και η πολλή ιστορία κουράζει… είπαμε δεν θα δώσουμε και πανελλαδικές…)

ΘΕΟΦΑΝΩ
Κώστας Κυριαζής
Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 1998
Σελίδες 551

Πέμπτη, 12 Μαΐου 2016

Τρυφερή είναι η νύχτα - Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ

Ως σκορόφιδον που σέβεται το λογοτεχνικό του υπόστρωμα, θα έπρεπε να εστιάσω στο μεγάλο αυτό μετρ της αμερικανικής λογοτεχνίας, στον best – sellerίστα του 20ου αιώνα, στο δημιουργό του «Υπέροχου Γκάτσμπυ», σε αυτόν που στο τελευταίο του έργο, στο «Τρυφερή είναι η νύχτα», έβγαλε όλο τον «πόνο» της χαμένης του γενιάς, της γενιάς του Μεσοπολέμου, όλο τον «πόνο» της προσωπικής του δύσκολης σχέσης με την ψυχασθενή γυναίκα του τη Ζέλντα, όλο τον «πόνο» του για το προσωπικό του πάθος, το αλκοόλ… Πόνοι και πάθη που πέρασε στους ήρωες του βιβλίου του, τον φέρελπι ψυχίατρο Ντικ Ντάιβερ, την πλούσια ‘ψυχασθενή’ γυναίκα του τη Νικόλ, τη νεαρή σταρλετίτσα του Χόλιγουντ τη Ρόζμαρι…
Επειδή όμως, ο καθένας παίρνει από κάθε βιβλίο, μόνο όσα κατά βάθος έχει ζήσει… το βιβλίο αυτό με ταξίδεψε ξανά στα μέρη όπου αλώνισα την τρυφηλή μου νεότητα…
Ως άλλος Ζάχος Χατζηφωτίου στα νιάτα του, άντε ας κάνω ένα σκόντο, ως άλλος Ζαμπούνης, βρέθηκα να σεργιανίζω ξανά σε μέρη κι εποχές που φαντάζουν εξωπραγματικά και μυθιστορηματικά, που ωστόσο όμως είναι η πραγματικότητα για κάποιους εστέτ μιας περασμένης εποχής όπως η αφεντιά μου.
Η ιστορία διαδραματίζεται αμέσως μετά το ‘Μεγάλο πόλεμο’ όπου οι ήρωες θέλουν ν’αφήσουν πίσω κάθε λογής απώλεια και να αναπληρώσουν με dolce vita τη ζωή που έχασαν ή που τρέμουν να μην χάσουν… Σε μια εποχή όπου το χρήμα, η αμερικάνικη νοοτροπία του “live fast” και η νέα μόδα των αέναων διακοπών αρχίζει ν’ανθίζει…
Ο Φιτζέραλντ περιγράφει παραστατικά και μελαγχολικά όλη τη νωχελική καθημερινότητα αυτής της πλούσιας γενιάς που βυθίζεται μέσα στη ‘μαστούρα’ του χρήματος. Απουσιάζουν εντελώς από το κάδρο οι πληβείοι όχι γιατί οι βασικοί ήρωες τους φθονούν απλώς γιατί αγνοούν την ύπαρξη τους …
Τρυφηλή λοιπόν η νεότης του σκορόφιδου και να ‘μαι πλέον να τα ζω όλα ξανά από την αρχή… Μπιρίμπα κάτω από μια σκιά στην Κυανή Ακτή, βόλτα αγκαζέ με νεαρές σταρλετίτσες στην Κρουαζέτ των Καννών, κοκτέιλ στο καζίνο του Μόντε Κάρλο, δείπνο στο Εξέλσιορ του Παρισιού, μια βόλτα γύρω από τη λίμνη της Ζυρίχης, μουσικό κονσέρτο στο Σάλτσμπουργκ, σκι στο Γκστάαντ, ακόμα και ‘τσιλιμπούρδισμα’ στο Beaulieu - sur - mer. Κι όλα αυτά πριν ο απλός λαός τα ανακαλύψει και γίνουμε εστέτ και λαουτζίκος ένα και το αυτό…
Όμως επειδή και οι καλύτερες οικογένειες έχουν τα προβληματάκια τους, οι σχέσεις δοκιμάζονται, ένα τρίο μαγειρεύεται στον αέρα, γονεϊκές αμαρτίες που σε κυνηγούν μια ζωή…
Σ’όλο το βιβλίο άνθρωποι πάνε κι έρχονται, μπαίνουν και βγαίνουν στην παρέα. Κάποια στιγμή έχασα το μπούσουλα με το ποιος είναι ποιος, η Μπέιμπι, η αδελφή της Νικόλ που στην αρχή είναι αρραβωνιασμένη και μετά δεν ξέρω πως εξαφανίστηκε ο αρραβωνιάρης, δυο παιδιά που ανάθεμα κι αν κατάλαβα γιατί έπρεπε να υπάρχουν και να ανακαλύπτω τελικά πως καμιά φορά (μόνο;) ο γιατρός είναι πιο άρρωστος από τον ασθενή… Για μένα η Νικόλ μια χαρά ήταν, ο Ντικ χρειαζόταν τον ψυχίατρό του…
Μια μετάφραση εξαιρετική που μας μπάζει σε όλο αυτό το παρακμιακό κλίμα και μαρτυρεί το λεξιλόγιο της εποχής που γράφτηκε το έργο (1934 εάν δεν με απατά η μνήμη μου)… Αξίζει να το διαβάσετε οι νέοι για να ανακαλύψετε λέξεις που κάποτε υπήρχαν στο καθημερινό λεξιλόγιο και τώρα μουχλιάζουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας, όπως πενιουάρ και κλάξον… Αχ! Αυτό το πενιουάρ μου θύμισε την αριστοκράτισσα γιαγιά μου!
Ο Φιτζέραλντ έδωσε διάφορες μορφές στο βιβλίο προτού καταλήξει τελικά στη γραμμική μορφή της ιστορίας. Ωστόσο, θα συμφωνήσω με το Χέμινγουεϊ πως εγώ προτιμούσα το ‘μπρος – πίσω’ για να υπάρχει κι ένα μίνι σασπένς. Τελικά το διάβασα και έτσι και γιουβέτσι…
Δεν είναι το κλασικό αριστούργημα που περιμένεις, (έτσι κι αλλιώς και οι κριτικές διίστανται…) είναι ένα όμως ένας πολύτιμος λίθος της παγκόσμιας λογοτεχνίας ιδίως αν καταφέρεις να μπεις στην εποχή στην οποία γράφτηκε…
Ένα 7/10 από μένα γιατί ήταν ένα μυθιστόρημα αργό (πιο αργό από την καθυστέρηση ορισμένες φορές) κι αυτό μου θύμισε πως η βραδύτητα είναι προσόν των γηρατειών και ουχί των νιάτων και ποιος θέλει να ‘δεχθεί πως ο χρόνος περνάει και από πάνω του’;

ΤΡΥΦΕΡΗ ΕΙΝΑΙ Η ΝΥΧΤΑ
ΦΡΑΝΣΙΣ ΣΚΟΤ ΦΙΤΖΕΡΑΛΝΤ
Μετάφραση: Μιχάλης Μακρόπουλος
Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2013
Σελίδες 476

Δευτέρα, 2 Μαΐου 2016

Εκατό χρόνια μοναξιά - Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες



Εάν ανήκετε στα πετεινά του ουρανού που λατρεύουν να πετάνε στον ουρανό κι ενίοτε να πατούν στη γη, τότε θα το λατρέψετε αυτό το βιβλίο. Εάν πάλι ανήκετε στη συνομοταξία εκείνων των ζωντανών που επιθυμούν να πετάνε γερά στη γη, τότε αφήστε το και πάτε παρακάτω…
Εάν περιμένετε να σας πω την υπόθεση, άδικα θα περιμένετε γιατί είναι αδύνατον να περιγράψει κανείς με λίγα λόγια τι συμβαίνει μέσα στο μυαλό του Μάρκες και κατ’επέκταση σε τούτο το βιβλίο. Πρόκειται για το χρονικό της οικογένειας Μπουενδία, ένα χρονικό που καλύπτει εκατό χρόνια όχι μόνο μοναξιάς αλλά και έρωτος, ασυδοσίας, πολιτικών αναταραχών και διάφορων άλλων ευτράπελων, ένα χρονικό που καλύπτει όχι μία ούτε δύο αλλά πέντε ολόκληρες γενιές Μπουενδία.

Ιπτάμενες ψάθες, κόκκινα μυρμήγκια, ένα τρένο με διακόσια βαγόνια, χρυσά νομίσματα σ’ένα γύψινο Ιησού, ένα χρυσό δοχείο νυχτός συνυπάρχουν αρμονικά με τους ήρωες που συνομιλούν και εν γένει ζουν στο ίδιο σπίτι με όλους τους Μπουενδία που υπήρξαν κάποια στιγμή στο παρελθόν… Και μέσα σ’όλο αυτό το σουρεαλιστικό σύμπλεγμα του Μάρκες, δυο γουρουνοουρές… μια στην αρχή και μια στο τέλος… για να κλείσει ο κύκλος… για να συμπληρωθεί ο εκατονταετής κύκλος της μοναξιάς…
Στην αρχή του βιβλίου, ο Μάρκες μας δίνει το γενεαλογικό δέντρο της οικογένειας για να μην χαθούμε… ένα γενεαλογικό δέντρο που σε κάθε κλαδί του κρύβεται τουλάχιστον ένας Χοσέ Αρκάδιο και καμιά δεκαριά Αουρελάνιο… όποιος κάνει το λάθος και προσπαθήσει να καταλάβει ποιος είναι ποιος, στο δρόμο κάπου θα το χάσει… Ευτυχώς, δεν έπεσα στην παγίδα… Μία μόνο φορά άφησα τον εαυτό μου να γυρίσει πίσω και μετά αφέθηκα… Αφέθηκα με όλη τη σημασία της λέξης…

Ο Μάρκες τελικά είναι από κείνη τη στόφα των παλιών παραμυθάδων που κάθεσαι και τον ακούς με το στόμα ανοιχτό… δεν σε νοιάζει τι λέει… σημασία έχει πως το λέει… ο τρόπος που αφηγείται… όλα φαντάζουν φυσιολογικά, όλα φαντάζουν μαγικά… Κι επειδή οι θεωρητικοί έχουν και μια μανία να κολλάνε ταμπέλα σε όλους, του κόλλησαν την ταμπέλα «μαγικός ρεαλισμός». Στα βήματά του πάτησε κι η Αλιέντε με το «Σπίτι των πνευμάτων»…
Κι επειδή ο Μάρκες δεν είναι νομπελίστας από σπόντα (κι ας δήλωνε ο ίδιος ένα χρόνο πριν από τη βράβευσή του πως ένα βραβείο Νόμπελ ήταν ό,τι χειρότερο μπορούσε να του συμβεί), παρουσιάζει όλα τα κακώς και καλώς κείμενα της Λατινικής Αμερικής: εμφύλιοι πόλεμοι, διεφθαρμένοι πολιτικοί, συγκαλύψεις και παραποίηση της ιστορίας, πουριτανικός καθολικισμός και ελεύθερες δοξασίες γηγενών, νόθα και νόμιμα παιδιά… Ένα μωσαϊκό της Λατινικής Αμερικής που δυστυχώς έχει πολλά κοινά με τη σημερινή Ελλάδα (σκοροφιδικόν πολιτικό σχόλιον είναι αυτό…)
Μπορώ να καταλάβω αυτούς που χάθηκαν στις δαιδαλώδεις ιστορίες του και το παράτησαν στη μέση, όμως εγώ είμαι σκορόφιδον πετάμενον, έχω προγόνους μου τα πετεινά και τις κοκόρες τ’ουρανού, με μια μόνο λέξη, το λάτρεψα…
10/10 ασυζητητί…

ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ ΜΟΝΑΞΙΑ
Gabriel Garcia Marquez
Μετάφραση: Κλαίτη Σωτηριάδου – Μπαράχας
Εκδόσεις Λιβάνη, 1983
Σελίδες 509