Κυριακή, 25 Ιουνίου 2017

Ο διάβολος τραγουδούσε τα μπλουζ - Λίλλυ Σπαντιδάκη


Ένα βιβλίο από Ελληνίδα συγγραφέα και μήτε ελληνικό χωριό στις σελίδες του μήτε Έλληνας ζεν πρεμιέ μήτε ελληνική αρχοντιά για δείγμα… Τολμηρό εγχείρημα ομολογώ και μόνο γι’αυτό αξίζουν τα εύσημα στη συγγραφέα.
Το βιβλίο κινείται σε δύο χρονικές περιόδους… τη δεκαετία του 1940, σ’ένα οικοτροφείο αρρένων στη Σκωτία όπου διοικείται από μοναχούς και στη δεκαετία του 1960 στη Νέα Ορλεάνη όπου η τζαζ είναι παντού και οι μαύροι ψάχνουν ακόμα τα δικαιώματά τους…
Μια παρέα αγοριών, ο Τζέικομπ, ο Νίκολας, ο Άλεξ, ο Πίτερ και ο Μαρκ, κολλητοί από τα χρόνια του οικοτροφείου μ’ένα σκοτεινό μυστικό να τους ενώνει κι ίσως να επιβάλλει τη φιλία τους και στα χρόνια που θα περάσουν. Και μια γυναίκα, η Ζόλα. Μαύρη. Με δέρμα μαύρο και γυαλιστερό σαν τον έβενο. Εκπάγλου καλλονής που μήτε αρσενικό κουνούπι δεν μπορεί να της αντισταθεί. Και μαντέψτε; Και οι πέντε φίλοι, με τον ένα ή τον άλλον τρόπο, πέφτουν στα δίχτυα της… Κι εκείνη τους παίζει… Με όλους τους τρόπους… Όχι, μην με πείτε χυδαίο… Έρωτας; Ανάγκη; Μίσος; Συμφέρον; Εκδίκηση;
Το βιβλίο παρά τις αδυναμίες του, με εξέπληξε ευχάριστα. Είχε δυναμική. Είχε πάθος. Είχε μικρά στακάτα κεφάλαια που διαβάζονταν απνευστί. Είχε γλώσσα ρέουσα. Είχε μουσική. Πολλή μουσική. Τίτλος κάθε κεφαλαίου κι ένα μουσικό κομμάτι. Συνήθως jazz. Και γι’αυτό η ανάγνωση ήταν μια ενδιαφέρουσα και πρωτοποριακή εμπειρία. Γιατί διάβαζα κάθε κεφάλαιο ακούγοντας τη μουσική που πρότεινε η συγγραφέας. Κι ήταν σαν να λίκνιζα κι εγώ το φιδίσιο μου κορμί στους ρυθμούς των χάλκινων. Είχε σασπένς. Κι είχε μηνύματα. Στην ουσία είχε μήνυμα. Το εξής ένα. Την σεξουαλική κακοποίηση. [και όχι όπως πολλοί θα νομίσετε την καταπίεση των μαύρων]. Για να λέμε και την αλήθεια, εγώ στο βιβλίο δεν είδα και πολύ κακοποίηση της Ζόλα το 1963. Όλοι στην παρέα, άντρες, γυναίκες και παιδιά (καλά, παιδιά δεν είχε) μια χαρά την καλοδέχτηκαν.
Το βιβλίο όμως είχε κι αδυναμίες. Με πρώτη απ’όλες την επιμέλεια. Λαθάκια μπόλικα, που ενοχλούσαν τους ψυχαναγκαστικούς αναγνώστες όπως την αφεντιά μου.  Αντιγράφω πρόταση: «Το αέρινο περπάτημά της και τα μαλλιά της έπεφταν στην πλάτη της και να χάιδευαν την ούρα της» (σελ. 231). Ό,τι καταλάβατε, καταλάβατε… Επίσης, το πεντάρι της αντροπαρέας με μπέρδεψε αρκετά. Καθώς, δεν δόθηκε κανένα φυσικό χαρακτηριστικό κανενός αγοριού, δεν μπορούσα να τους πλάσω στη φαντασία μου: π.χ. ο ξανθός, ο κοντός, ο ψηλός, με τη γαμψή τη μύτη. Δεν μπορούσα με τίποτα να τους κάνω εικόνα κι έτσι μπερδευόμουν σχεδόν σε όλο το βιβλίο να δω ποιος είναι ποιος αφού στο κάτω – κάτω όλοι την ίδια εμμονή είχαν. Και τέλος, το ψυχολογικό προφίλ της Ζόλα ήταν ολίγον σαθρό. Εκδίκηση… ναι… αλλά με τοιούτον τρόπο;;; Χμχμχμχ…. Αθώοι κι ένοχοι όλοι στο ίδιο καζάνι;;; Χμχμχμχμχμ ξανά….
Κι επειδή το βιβλίο είναι γεμάτο σεξ, αχαλίνωτο σεξ… θα σας πω πως αισθάνθηκα… σαν να είσαι με κάποιον – κάποια που γουστάρεις τρελά, να πέφτεις σε αχαλίνωτο σεξ και τη στιγμή που ετοιμάζεσαι για τον οργασμό, να χτυπάει την πόρτα η πεθερά σου και να χάνεται η μαγεία στη στιγμή και πάει ο οργασμός για άλλες παραλίες… Όμως ξέρεις, πως αυτός ο εραστής έχει πολλά να δώσει, οπότε θα του δώσεις κι άλλη ευκαιρία. Κοινώς, θα ξαναδιαβάσω Σπαντιδάκη.

Κι ας πάω και στη βαθμολογία… 7.8/10 (το οχτάρι το ‘χασε λόγω επιμελείας…)

Υ.Γ. Αν και εντελώς διαφορετικός χωροχρόνος, άλλα πρόσωπα και άλλη πλοκή, ωστόσο το «ο διάβολος τραγουδούσε τα μπλουζ» μου θύμισε σε πολλά σημεία το «φιλί στα μάτια» της Τραυλού που διάβασα πρώτα. Η βασική θεματική κοινή και κάποια άλλα κοινά αλλά δεν σποϊλεριάζω γιατί είναι το ‘ζουμί’ των βιβλίων…

Readathon 2017: Ένα βιβλίο που ο πρωταγωνιστής δεν είναι λευκός [24/80]

Ο ΔΙΑΒΟΛΟΣ ΤΡΑΓΟΥΔΟΥΣΕ ΤΑ ΜΠΛΟΥΖ
Λίλλυ Σπαντιδάκη
Εκδόσεις Πηγή, 2016

Σελίδες 383

Τρίτη, 20 Ιουνίου 2017

Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιον - Ζοζέ Σαραμάγκου


Είχα καιρό να διαβάσω Σαραμάγκου κι είχα ξεχάσει πως οι προτάσεις του είναι σαν τον θειο μου τον ανακόντα, ένα πράγμα. Πας, πας, πας και τελειωμό δεν έχουν. Μαλωμένος ο Σαραμάγκου προφανώς εκ γενετής με τα σημεία στίξης και δη με τις τελείες, που αν πετύχεις πάνω σε τελεία, κάνεις το σταυρό σου, παίζεις κι ένα τζόκερ, γιατί τέτοια τύχη που θα την ξαναβρείς… Στις δέκα πρώτες σελίδες, τα ‘φτυσα… Είπα ‘φιδάκι μου όμορφο, πάει γέρασες, δεν είναι τα επικίνδυνα σπορ πια για σένα…’. Όμως όσο διάβαζα αυτός ο Πορτογάλος μάγος της λογοτεχνίας, που ούτε Πανεπιστήμια τελείωσε ούτε τίποτα [να τα βλέπουν αυτά κάποιοι λούμπεν κουλτουριάρηδες δικοί μας], με πήρε και με σήκωσε.
Το «κατά Ιησούν Ευαγγέλιο» είναι ένα «αιρετικό» ευαγγέλιο, είναι η άποψη του άθεου, κατά δήλωσή του, Σαραμάγκου για τη ζωή του Θεού και του ανθρώπου Ιησού. Όταν πρωτοκυκλοφόρησε, οι θεούσες της καθολικής εκκλησίας της Πορτογαλίας (δεν έχουμε μόνο εμείς το χάρισμα), τον έκραξαν, τον αποκήρυξαν και τον έστειλαν αυτοβούλως στο Λανθαρότε. Σαφώς, όποιος πάρει να διαβάσει το βιβλίο, περιμένοντας να δει τα γεγονότα όπως τα εξιστορεί η Καινή Διαθήκη, πράττει λάθος μεγάλο. Εδώ ο Σαραμάγκου αφηγείται την ιστορία αλλιώς, ξεκινώντας από τη σύλληψη μέχρι τη Σταύρωση, παρουσιάζοντας τα γεγονότα με τη δική του ματιά (σταύρωση του Ιωσήφ, ο θάνατος των βρεφών από τον Ηρώδη, το πρώτο θαύμα στην Κανά κλπ κλπ κλπ). Η συλλογιστική και οι πνευματικές ανησυχίες του Σαραμάγκου μου θύμισαν πολύ τον δικό μας Καζαντζάκη και κατέληξα στο συμπέρασμα πως τελικά οι ‘άθεοι’ αυτής της συνομοταξίας, είναι αυτοί που πραγματικά αγαπούν τον Θεό.
Ο Ιησούς παρουσιάζεται με όλες τις ανθρώπινες αδυναμίες του, με τις πνευματικές ανησυχίες του, με τα ηθικά του διλήμματα εάν πρέπει να ακολουθήσει το δρόμο που χάραξε ο Θεός για εκείνον, γνωρίζοντας το μακελειό που θα ακολουθήσει στην ανθρωπότητα για την εξάπλωση του χριστιανισμού. Η κοινωνική κριτική που ασκεί ο συγγραφέας, ιδίως όσον αφορά τη θέση της γυναίκας τότε και τώρα είναι διάχυτη σε διάφορα σημεία. Το χιούμορ, σαρκαστικό, ειρωνικό, λεπιδόπτερο (άσχετο αλλά μου άρεσε η λέξη) κόβει σαν χειρουργικό νυστέρι. Έπιασα πολλές φορές τον εαυτό μου να χαμογελάει με τις ατάκες του συγγραφέα.
Η μάχη του Καλού και του Κακού… η ύπαρξη του Κακού που είναι αναγκαία για να υπάρξει το Καλό… ένας Θεός Σύννεφο - Καπνός κι ένας Διάβολος Ποιμένας… η συζήτηση μεταξύ τους, από τα απολαυστικότερα σημεία του βιβλίου… Κι εγώ, ως όφις κατηραμένος, μαντέψτε προς ποιανού πλευρά έκλινα… Κρίμα να προδώσω και τη ράτσα μου…
Ένα βιβλίο απολαυστικό, χορταστικό, που το γέμισα κοκκινάδια (από το μαρκαδόρο υπογράμμισης – μην πάει το μυαλό σας στο πονηρό) για να μην χάσω καμιά από τις κρυμμένες σοφίες… ένα βιβλίο βαθιά πνευματικό, βαθιά θρησκευόμενο, ένα βιβλίο για όσους ψάχνουν το Θεό εδώ στη Γη ή στον ουρανό… ένα βιβλίο τόσο για ανθρώπους όσο και για φίδια με ή χωρίς ουρά…

Βαθμολογία: 10/10 Χ10 ω! 10

Readathon 2017: Ένα βιβλίο που ο πρωταγωνιστής είναι ιστορικό πρόσωπο [23/80]

ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΗΣΟΥΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ
Ζοζέ Σαραμάγκου΄
Μετάφραση: Αθηνά Ψυλλιά
Εκδόσεις Καστανιώτη, 2010

Σελίδες 398

Τετάρτη, 7 Ιουνίου 2017

Φιλί στα μάτια - Πασχαλία Τραυλού


«Φιλί στα μάτια» σημαίνει λένε χωρισμός… μα πόσο πολιτισμός βρε παιδί μου; Πόσο επίπεδο πια; Εμείς πάντως στην οικογένεια όταν χωρίζουμε, ούτε φιλιά ούτε αγκαλιές δίνουμε… Μαλιοτράβηγμα ναι, υστερίες ναι, πέφτει και καμιά ανάποδη ξεγυρισμένη κι αν έπεσε και κέρατο ‘μπουρλότο’ (κι ο νοών νοείτω…)
«Φιλί στα μάτια» λοιπόν ο τίτλος του νέου βιβλίου της Τραυλού… κι όπως υπονοεί ο τίτλος, νάστε έτοιμοι για χωρισμούς, για απώλειες, για οριστικά αντίο, για θανάτους… κι όχι μόνο ερωτικούς αλλά και οικογενειακούς και… και… πολλά τέλος πάντων…
Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη… στο μακρινό τότε… και στο κοντινό τότε… Το μακρινό τότε ξεκινάει από τη δεκαετία του τριάντα και φτάνει κάπου μέχρι εκεί τη δεκαετία του εξήντα… Η εφοπλιστική οικογένεια των Βασταρδήδων γεννά μόνο αρσενικά παιδιά… και οι άρρενες απόγονοι παντρεύονται μόνο γυναίκες από σπίτι για να τους φτιάχνουν απογόνους (σαν τις κουνέλες ένα πράγμα αλλά χωρίς την ποσότητα…). Η Ανδρομάχη Βασταρδή γεννά τον Οδυσσέα… μόνο που ο Οδυσσέας μας βγαίνει ολίγον ψυχοπονιάρης, ρομαντίκ ψυχή κι ερωτεύεται… και φυσικά ερωτεύεται την πιο λάθος κοπέλα… την Ερατώ (όχι αυτήν από τους ‘ψίθυρους καρδιάς’, αυτή την πρόλαβε ο Γκλέτσος)… Ποιος είδε τον Κλέαρχο Βασταρδή (τον πατέρα εφοπλιστή) και δεν φοβήθηκε! Όμως το ειδύλλιο με τα έτσι του και τα αλλιώς επιβιώνει μέχρι… (ε! δεν θα σας τα πω και όλα…) Και δίπλα σε αυτό το ζεύγος, η Μαριγώ (η υπηρέτρια που όλα τα ξέρει μα τίποτα δεν λέει), ο Ζαννής ένα παιδί – μπουμπούκι για σπίτι (αν τους θέλεις τέτοιους κολλητούς, τι τους θέλεις τους εχθρούς;), η Ζιζί και η Ζωζώ κι ένα καθολικό μοναστήρι…
Και μετά έρχεται το κοντινό τότε… εκεί στη δεκαετία του 1980 σ’ένα αρχοντικό της Πλάκας… μια θλιμμένη ζωγράφος και η γρια σπιτονοικοκυρά… Πώς θα ενωθούν αυτά τα δύο κομμάτια; (εδώ σε θέλω κάβουρα να περπατάς στα κάρβουνα…)
Να πω τώρα και τη γνώμη μου (όχι βέβαια πως αφορά κανέναν αλλά εγώ θα την πω…)
Το πρώτο μέρος είναι καταιγιστικό… πολλά πρόσωπα, πολλά γεγονότα, πολύ τρέξιμο (ουφ! λαχάνιασα). Δεν σε αφήνει ανάσα να πάρεις… Από τη μια μεριά καλό (δεν βαριέσαι), από την άλλη, δεν προλαβαίνεις κάποια πράγματα να τα συγκρατήσεις. Κάποιοι ήρωες μένουν χάρτινοι, όπως είναι ο Οδυσσέας. Πιο ψεύτικος πεθαίνεις (μα τόσο μ… πίτουρας; Τίποτα δεν καταλάβαινε;;;) Αντίθετα ο αντιπαθής Κλέαρχος, ο έντιμος Λαέρτης, η πιστή Πηνελόπη, ακόμα και η μικρή Μάχη σκιαγραφούνται μια χαρά…
Το δεύτερο μέρος είναι κλάσεις ανώτερο από το πρώτο. Το στυλ της γραφής αλλάζει… ο ρυθμός χαλαρώνει… οι σκέψεις των ηρώων μπαίνουν σε μια τάξη… κάποιες απαντήσεις δίνονται… Προλαβαίνεις να γνωρίσεις τους ήρωες, να τους καταλάβεις, να τους συμπονέσεις, να τους συμπαθήσεις ή ακόμα και να τους αντιπαθήσεις με την ησυχία σου…
Χωρίς να αποτελεί το βασικό θέμα του βιβλίου, η συγγραφέας καταπιάνεται με τη σεξουαλική εκμετάλλευση των γυναικών και το αισχρό φαινόμενο του trafficking (φαινόμενον διαχρονικόν και ουχί σημερινόν…). Αν βέβαια κάποιος με ρωτούσε ποιο είναι το βασικό θέμα του βιβλίου, δεν θα έλεγα ούτε την απώλεια ούτε τη γυναικεία εκμετάλλευση. Θα έλεγα τη μητρότητα… τη χαμένη μητρότητα, τη μητρότητα που δεν έρχεται, τη νορμάλ μητρότητα, τη μητέρα που αισθάνεται μητέρα αλλά δεν είναι μητέρα γιατί ούτε γέννησε ούτε υιοθέτησε αλλά μεγάλωσε (βλέπε Μαριγώ) κλπ κλπ.
Για να τελειώνουμε (γιατί μια κουβέντα είπα να πω και πάλι δεν μπόρεσα να κλείσω το βρωμόστομά μου), να δώσω κι ένα βαθμό:
Ένα 8/10 μια χαρά είναι…
Readathon 2017: Ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά μέσα στο 2017 [22/80]
Υ.Γ. Όχι που δεν θα έλεγα και την κακία μου… Η Μαριγώ υποτίθεται πως είναι Σμυρνιά, ερχόμενη στην Άνδρο μετά την καταστροφή του ’22. Και η συγγραφέας αποφασίζει να την βάλει να μιλάει με προφορά. Μόνο που δεν μιλούσαν έτσι οι Σμυρνιές. Έτσι μιλούσαν οι Πολίτισσες (μια Λωξάντρα ας πούμε…). Αυτό το κομμάτι του ιδιόλεκτου και της προφοράς είναι τόσο ιδιαίτερο, που αν δεν το έχετε, please μην το χρησιμοποιείτε!

ΦΙΛΙ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ
Πασχαλία Τραυλού
Εκδόσεις Διόπτρα 2017

Σελίδες 592