Δευτέρα, 10 Ιουλίου 2017

Μαύρο φυλαχτό - Βαγγέλης Μπέκας


Με τα σεγκούνια και με τις φουστανέλες, δεν το ‘χω. Εγώ είμαι φίδι εξευρωπαϊσμένον, φίδι του άστεως και ουχί του λόγγου. Αλλά έλα που άστραψε και βρόντηξε μέσα μου, καθόσον φαίνεται, το αίμα των προγόνων μου κι αυτό το βιβλίο μου έκανε ‘κλικ’… Θες η λέξη μαύρο στον τίτλο του, θες η βεντέτα, θες που μύρισα αίμα κι αναστατώθηκε το μοβόρο ερπετό μέσα μου; Δεν ξέρω… πάντως ήθελα να το καταβροχθίσω. Και το καταβρόχθισα.
Κεντρικός ήρωας ο Μάρκος. Σουλιώτης. Αλλά Σουλιώτης κάλπικος κατά τους συντοπίτες του και κατά την οικογένειά του. Γιατί είναι κιοτής. Φοβάται το αίμα και τα γιουρούσια. Αντί να ονειρεύεται αποκεφαλισμένους Τούρκους, ονειρεύεται την κορφιάτισα αρχοντοπούλα, την Ελένη. Τον στέλνει ο Φώτος Τζαβέλας να κατασκοπεύσει τη μια τους Φραντσέζους, την άλλη τους Ρούσους που πηγαινοέρχονται στο νησί κι αυτός ορέγεται την κόρη μα κρυφοκοιτάει και τη μάνα που μπανιαρίζεται γυμνή στην κάμαρή της.
Όμως οι εποχές είναι δύσκολες κι ο Αλή Πασάς θέλει το Σούλι. Και οι Σουλιώτες μπορεί να είναι γενναίοι και τρανοί αλλά είναι κι Έλληνες. Και μαλώνουν αναμεταξύ τους για την αρχηγία και για άλλα δικά τους. Κι η φάρα του Μπότσαρη αφήνει το Σούλι και φεύγει. Και μέσα σ’όλο αυτό τον χαλασμό, πόλεμοι, πολιορκίες, πείνες και όλα τα δεινά και μια βεντέτα. Γιατί η Δέσπω, η αδελφή του Μάρκου, βρέθηκε σκοτωμένη. Και στο Σούλι, ο νόμος είναι απαράβατος. Το αίμα μιας γυναίκας ξεπλένεται με το αίμα τεσσάρων αντρών (και δεν πάνε νάναι κι οπλαρχηγοί…)
Ο Μπέκας περιγράφει την ιστορία του Σουλίου κατά την προεπαναστατική περίοδο. Το όραμα του Ρήγα, ο Περραιβός, ο Αλή Πασάς. Οι Τζαβελαίοι και οι Μποτσαραίοι. Το Κούγκι. (όχι αυτό το ψευτο-Κούγκι του Καμμένου… το αληθινό Κούγκι του μοναχού Σαμουήλ…) Έχει ανακατέψει τόσο καλά τα υλικά της ιστορίας και της μυθιστορίας που χάνεις τι είναι αλήθεια και τι είναι ψέμα. Κι είναι όλα καλά συνταιριασμένα.
Η γλώσσα του συγγραφέα ενίοτε λυρική ενίοτε ωμή και το ιδίωμα της περιοχής να βγαίνει τόσο αβίαστα τόσο φυσικά που καταλαβαίνεις πως ο άνθρωπος το κατέχει, είναι κτήμα του και δεν το ‘βαλε για να το βάλει γιατί έτσι προστάζει η μόδα της εποχής. Μπαίνουν οι λέξεις στη σωστή σειρά κι ακούς στα αυτιά σου την ντοπιολαλιά και νομίζεις πως είσαι και συ στο Σούλι και πολεμάς. Καλά, εντάξει τόσο γενναίο δεν θα μουνα, αλλά κάτω από καμιά μαύρη πέτρα, μπορεί και να μ’έβρισκες…
Ξεχώρισα δυο σκηνές… Πολύ δυνατές… σκηνές από κείνες που όταν τα χρόνια περάσουν, μπορεί να διαβάζονται και ως απόσπασμα σε κάποιο σχολικό βιβλίο (βέβαια τότε οι μαθητές θα βρίζουν το συγγραφέα για τον οίστρο που είχε αλλά το απόσπασμα θα έχει μείνει στην αθανασία…)
Η μία σκηνή είναι η σκηνή της μάχης σώμα με σώμα… το σπαθί να σκίζει τα σωθικά, η μυρωδιά του αίματος να πλημμυρίζει το χαρτί, οι κραυγές να τρυπούν τ’αυτιά σου. Συνειρμικά μου ήρθε μια ανάλογα δυνατή σκηνή που είχα διαβάσει χρόνια πριν στο «Νάνο» του νομπελίστα Περ Λάγκερβιστ που ο πρωταγωνιστής βαφτίζεται με τον ίδιο τρόπο στον αχό του πολέμου, στην έξαψη της μάχης, εκεί που ο σκοτωμός του άλλου γίνεται η πρέζα σου.
Κι αργότερα μια σκηνή βαθιά συγκινητική. Η σκηνή με την αλεπού. Ο ήρωας πεθαίνει της πείνας κι όμως αφήνει την αλεπού να ζήσει γιατί έχει ζευγάρι. Πολύ δυνατή σκηνή. Μέχρι κι η δική μου σκληρή καρδιά λύγισε και λέω να πάω να βρω κάνα ταίρι μπας και τη γλιτώσω κι εγώ όταν θα πέσουν να με φάνε.
Πάρτε κι ένα μίνι απόσπασμα δώρο από μένα. Το φιλοσοφικό ερώτημα της ημέρας!
«Τι κατάρα και τούτη να πολεμάς μια ολάκερη ζωή για τη λευτεριά σου. Πόσο ν’αντέξει ο άνθρωπος να μη γίνει δούλος;»
Λοιπόν, το βιβλίο αξίζει δεκαράκι κι επειδή μάλλον μ’έπιασαν κι οι ζέστες κι από την πολλή ζάλη δεν ξέρω τι λέω και τι γράφω, ‘μπράβο’ στο συγγραφέα για την έρευνα, για τη γραφή, για το θέμα, για το βιβλίο.
Παρατήρηση τελευταίας στιγμής: το βιβλίο είναι γραμμένο στο πρώτο πρόσωπο. Μιλάει δηλαδή συνεχώς ο Μάρκος, ο ήρωας. Κι ενώ αυτό δίνει ζωντάνια στο κείμενο και μπαίνεις κι εύκολα στην ψυχοσύνθεσή του, κάποιες στιγμές ολίγον κουράζει…

Readathon 2017: Ένα βιβλίο που διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια κάποιου πολέμου (η πολιορκία του Σουλίου από τον Αλή Πασά… πόλεμος διαολεμένος και ξεχασμένος…) [26/80]

ΜΑΥΡΟ ΦΥΛΑΧΤΟ
Βαγγέλης Μπέκας
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2015
Σελίδες 448